Zerdeçal

Zerdeçal tozu ve zerdeçal baharatı...

Zerdeçal Nedir? Neye İyi Gelir?

Zerdeçal kalın kahverengi kabuklu, koyu turuncu etli ve portakal – zencefil karışımı kokulu bir kök baharatıdır. Çoğu kişi bilimsel adı Curcuma longa olan zerdeçale aşinadır. Sarı rengiyle dikkat çeken baharat Hint mutfağında çok ünlüdür ve biberimsi, ılık ve acı bir lezzeti vardır. Bitki bir çok kaynakta Hint safranı adıyla da anılır.

Köklerinden zerdeçal baharatı elde edilen zerdeçal bitkisi
Köklerinden zerdeçal baharatı elde edilen zerdeçal bitkisi

Yıllar boyunca zerdeçal hakkında çok sayıda bilimsel araştırma yapılmış ve sağlığa faydaları hakkında oldukça olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Bitki içerdiği kurkumin maddesiyle öne çıkar. Bu madde ve bileşimindeki diğer etken maddeler sebebiyle, çok çeşitli tedavi geleneklerinde bitkisel ilaç olarak kullanılmaktadır. Bu baharatı diyetinize eklemek için farklı tüketim şekillerinden birini seçebilirsiniz. Zerdeçal besin takviyeleri, zerdeçal yağı, zerdeçal tozu ve çayının yanı sıra son yıllarda zerdeçal, süt ve bazı diğer baharatlar kullanılarak hazırlanan altın süt oldukça popüler ve tutulan besinler olmuştur. Baharatın kullanım şekillerini ve altın süt tarifini yazının ilgili başlığından bulabilirsiniz.

Zerdeçalın Faydaları Nelerdir?

1- Doğal Bir İltihap Sökücüdür: İltihap vücudun yabancı ve zararlı maddelere karşı geliştirdiği tepkilerdir ve vücuttaki hasarın onarılmasında rol oynar. İltihaplanma olmadığında bakteri vb. patojenler vücudu ele geçirip ölüme yol açabilir. Ancak akut ve kısa süreli iltihaplanmalar faydalı olsa da; kronikleştiğinde büyük bir sorun olur ve vücudun kendi dokularına düzensiz zararlar vermeye başlar. Kronik iltihaplanmalar kalp hastalıkları ve Alzheimer dahil hemen hemen bütün kronik hastalıklarda önemli bir sorundur. Bu yüzden kronik iltihaplanmaları önleyebilen her şey hastalıkların önlenmesinde faydalıdır.

Zerdeçalde bulunan kurkumin iltihaplanmayla moleküler düzeyde savaşan güçlü bir antienflamatuardır. (3) O kadar etkilidir ki; yan etki göstermeden bazı antienflamatuar ilaçların etkisini yapar. (1, 2) 

2- Vücudun Antioksidan Kapasitesini Artırır: Oksidatif hasar ve serbest radikaller yaşlanma ve çok sayıda hastalığın sebeplerinden biridir. Kurkumin kimyasal yapısıyla serbest radikalleri etkisizleştiren güçlü bir antioksidandır. (4, 5) Ayrıca vücudun kendi antioksidan enzimlerinin aktivitesini artırır. (6 ,7)

3- Beyin Fonksiyonlarını Artırır ve Beyin Hastalığı Riskini Düşürür: Önceleri nöronların çocukluktan sonra bölünüp çoğalmadığı düşünülürdü ancak günümüzde bunun gerçekleştiği biliniyor. Nöronlar yeni bağlantılar kurabilir ve ayrıca beynin bazı bölümlerinde sayıları çoğalabilir. Bu sürecin arkasında beyin-türevli nörotrofik faktör (BDNF) bulunur; bu beyinde fonksiyon gösteren bir çeşit büyüme hormonudur. (8) 

Zerdeçal ve kurkumin tüketimi beyindeki BDNF seviyelerini artırabilir. (9, 10) Bu sayede çok sayıda beyin hastalığını ve yaşlanma kaynaklı gerilemeleri erteleyebilir veya iyileştirebilir. (11)

Ayrıca hafızayı geliştirip, genel zekaya olumlu katkıda bulunabilir. Ancak bu faydasının onaylanması için kontrollü insan deneyleri gereklidir. (12) 

4- Kalp Hastalığı Riskini Düşürür: Kalp hastalıkları dünya çapındaki bir numaralı ölüm sebebidir. Kurkumin maddesi kalp hastalığına yol açan süreci tersine çevirebilir. (13) Belki de kalp hastalıklarıyla ilgili kurkuminin en önemli faydası kan damarlarının iç yüzey kaplaması olan endotelyumun fonksiyonlarını iyileştirmesidir. Endotel disfonksiyon kalp sorunlarının önemli sebeplerindendir ve ayrıca tansiyon, pıhtılaşma ve diğer bazı sorunlara sebep olabilir. (14) 

Yapılan araştırmalar kurkuminin endotel fonksiyonu iyileştirdiğini göstermektedir. Bir araştırma, bu maddenin egzersiz kadar iyi olduğunu belirtirken, bir diğer araştırma Atorvastatin ilacı kadar etkili olabileceğini belirtmektedir. (15, 16) Madde ayrıca iltihaplanma ve oksidasyonu da azaltmaktadır. Bir araştırmada koroner arter baypas ameliyatına giren 121 kişiye ameliyattan birkaç gün önce ve sonra tesadüfen, plasebo veya günde 4 gram kurkumin verilmiştir. Kurkumin alan grupta hastanede kalp krizi geçirme riski %65 azalmıştır. (17)

5- Kanserin Önlenmesine ve Tedavisine Yardımcı Olabilir: Ortak noktaları olan çok çeşitli kanser tipleri vardır. Bazı türler zerdeçal/kurkumin besin takviyelerinden etkilenmektedir. (18) Zerdeçal kanser tedavisine etkileri açısından incelenmiş ve kanser büyümesini ve yayılmasını moleküler düzeyde etkilediği ortaya çıkmıştır. (19) Araştırmalara göre bitki kanserli hücrelerin ölümüne ve anjiyogenezin (tümörlerde yeni kan damarları oluşumu) ve metastazın (kanserin yayılması) azalmasına yol açmaktadır. (20) Bu etkileri insanlar üzerinde tamamen incelenmemiştir ancak bitkinin kanserin ortaya çıkmasını önlediğine yönelik, özellikle kolorektal kanseri gibi sindirim sistemi kanserlerinde kanıtlar bulunmaktadır.

Kolonda zaman zaman kansere dönen lezyonları olan 44 erkeğin katıldığı bir araştırmada, günde 4 gram kurkumin alan erkeklerde lezyon miktarı %40 azalmıştır. (21) Belki de zerdeçal bir gün kanser tedavisiyle beraber kullanılabilir. Bunu iddia etmek için erken olsa da kanıtlar oldukça iyimserdir.

6- Alzheimer’ı Önleyebilir: Alzheimer en yaygın görülen nörodejeneratif hastalıktır ve demansın en büyük sebeplerinden biridir. Bu ciddi hastalığı ortaya çıkmadan önce önlemek çok önemlidir. Bilinenlere göre Alzheimer’da iltihaplanma ve oksidatif hasar rol oynar ve zerdeçal bu iki etkene karşı da güçlüdür. (22)  Ayrıca hastalık amiloid plaklar denen protein yapılarıyla belirginleşir. Araştırmalara göre zerdeçal/kurkumin bu plakları temizleyebilir. (23) 

7- Artrit Hastalarına Önemli Faydalar Sağlar: Artrit batı dünyasında önemli bir sorundur. Birkaç türü vardır ve çoğunluğu eklemlerde iltihaplanmaya sebep olur. Güçlü bir iltihap sökücü olan zerdeçal artrite karşı yardımcı olabilir. Bir dizi araştırma bu düşünceyi doğrulamaktadır. Bir araştırmada romatoid artriti olan kişilerde, zerdeçal/kurkumin desteği antienflamatuar ilaçlardan daha etkili olmuştur. (24) Çok sayıda diğer araştırma zerdeçal tüketimi ile semptomların azaldığını belirtmektedir. (25, 26)

8- Depresyona Karşı İnanılmaz Etkilidir: Zerdeçal ve kurkumin depresyon tedavisinde büyük potansiyel göstermektedir. Kontrollü bir deneyde, depresyonu olan 60 kişi 3 tesadüfi gruba ayrılmıştır. Bir grup Prozac, diğer grup bir gram kurkumin ve 3. grup hem Prozak hem de kurkumin kullanmıştır. 6 hafta sonra, kurkumin Prozak’ın etkilerine benzer olumlu gelişmelere sebep olmuştur. Hem Prozac hem de kurkumin kullanan grup en büyük gelişmeyi göstermiştir. (27) Bu araştırmaya göre kurkumin antidepresanlar kadar etkilidir. Ayrıca zerdeçalın beyin nörotransmiterleri olan serotonin ve dopamin seviyelerini artırdığına yönelik kanıtlar vardır. (28, 29)

9- Yaşlanmayı Yavaşlatır, Yaşlanma Kaynaklı Kronik Hastalıklarla Savaşır: Zerdeçal sağlığa olan faydalarıyla uzun yaşama katkı sağlar. Bu sebeple bitki bir anti-aging takviyesi olarak oldukça ünlenmiştir. Kurkumin etken maddesi oksidasyon ve iltihaplanmadaki rolleriyle hastalıkları önlemekten fazlasını yapabilir. (30) 

10- Zerdeçalın Cilde Faydaları: Bitki sivilceleri önleyebilir. Düzenli kullanımı akne lekelerini giderir. Antiseptik ve antienflamatuar özellikleriyle cildin iyileşme hızını artırır. İçerdiği kurkumin maddesi antioksidan özellikleri sayesinde ciltte ortaya çıkan kırışıklık, renk değişimleri vb. yaşlanma belirtilerini azaltır. Yağ bezlerinden cildin yağının korunması amacıyla salgılanan yağ miktarını düzenleyerek ciltteki aşırı yağlanma sorunlarını giderebilir.


11- Zayıflamaya Kolaylaştırır: Altın baharat zerdeçal metabolizmayı hızlandırarak kalori yakımını artırır ve zayıflamayı kolaylaştırır. Ayrıca diyete dayalı zayıflama yöntemlerinde önemli faktörler olan yağ kütlesinin ertitilmesinde ve karaciğerin temizlenmesinde etkilidir. (31) İçerdiği kurkumin bileşeniyle kötü kolesterolü düşürür ve zayıflama çabalarına olumlu fayda sağlar.

12- Karaciğer Sağlığını Artırır: Zerdeçal ve içerdiği aktif bileşenler lenf sistemini uyararak vücuttaki toksisiteyi azaltır ve karaciğer sağlığını artırır. Antioksidan aktivitesi sayesinde siroz ve karaciğer yağlanması gibi hastalıklarda ideal çözümlerden biri olabilir.

13- Kan Pıhtılarını Önler: Zerdeçal tozu çok güçlü bir kan incelticidir. Bu antikoagülan etkileri pıhtılaşmayı azaltır.

14- Diyabeti Tedavi Edebilir: Zerdeçal tozunda bulunan kurkumin kan şekerini düşürür ve tip-1 ve tip-2 diyabet riskini önleyebilir.

15- Mide Bağırsak Sorunlarını Tedavi Edebilir: Zerdeçal tozu uzun zamandır mide rahatlatıcı olarak kullanılmaktadır. Özellikle kabızlık, mide krampı ve rahatsız bağırsak sendromlarında etkilidir. (32) Antienflamatuar özellikleriyle ülser ve bağırsak kanaması riskini düşürür ve bağırsaklarda genel olarak tahrişi azaltır. Çoğunlukla iltihaplı bağırsak hastalığı olan kişilere önerilir ve hatta Crohn hastalığı gibi daha ciddi sorunlarda etkili olabilir.

16- Menstrual Sorunları Tedavi Edebilir: Şiddetli mestrual rahatsızlıklar, ağrı, şişkinlik, aşırı kanama ve ruhsal değişiklikler gibi sorunlarda aradığınız bitki zerdeçal olabilir. (33) İltihap sökücü ve rahatlatıcı etkileri adet döneminin rahatsızlık veren çoğu semptomuna karşı etkili olabilir. 

17- Kistik Fibrozu Önler: Bu ciddi hastalık çok tartışılmasa da oldukça tehlikelidir. Zerdeçalde bulunan kurkuminin bu hastalığa yol açan protein-folding mutasyonlarını düzeltebileceği düşünülmektedir. (34)

Zerdeçalın Yan Etkileri / Zararları

Zerdeçal genellikle alerjiye sebep olmayan bir bitkidir ancak bazı kişilerde mide rahatsızlığı, mide bulantısı, baş dönmesi ve ishal görülebilir. Aşırı kullanımı önerilmez. Bir rapora göre günde 2 kere 1500 mg zerdeçal kullanan biri tehlikeli kalp ritmi sebebiyle hastaneye yatmıştır. Ancak asıl sebebin zerdeçal olup olmadığı net değildir. Aşırı dozlardan kaçınmanız önerilir. Aşağıdaki durumlarda olumsuz etkileri olabilir. (35) 

Hamilelik ve Emzirme: Yemek miktarlarında tüketilmesi güvenlidir. Ağızdan tıbbı dozlarda tüketilmesi adet gördürebilir ve hamileliği riske sokabilir. Hamileyken tıbbi dozlarda kullanmayın. 

Safra Kesesi Sorunları: Zerdeçal safra kesesi sorunlarını kötüleştirebilir. Eğer safra taşı veya safra kanalı tıkanıklığı sorunlarınız varsa kullanmayın.

Kanama Sorunları: Bitki pıhtılaşma sürecini yavaşlatabilir. Kanama sorunları olan kişilerde kanama riskini artırabilir.

Diyabet: İçerdiği kurkumin kan şekerini düşürebilir. Kan şekerini aşırı düşürebileceği için dikkatli kullanılmalıdır.

Hormon-Hassas Kanserler: Bu konu hakkında yeterli araştırma yoktur ancak bitkinin östrojen benzeri etkiler gösterebileceği düşünülmektedir ve göğüs, yumurtalık, uterüs vb. hormon hassasiyeti olan kanser sorunu olan kişiler dikkatli kullanmalıdır.

Doğurganlık: Ağızdan alındığında erkeklerde doğurganlığı azaltabilir. Çocuk sahibi olmayı deneyen kişiler dikkatli kullanmalıdır.

Demir Eksikliği: Yüksek miktarlarda zerdeçal kullanılması demir emilimini önleyebilir. Demir eksikliği olan kişiler dikkatli ve bilinçli kullanmalıdır

Ameliyat: Bitki pıhtılaşmayı yavaşlatabilir. Planlanmış ameliyatınızdan 2 hafta önce kullanmayı bırakın.

Zerdeçal Besin Değerleri

Zerdeçal1 Yemek Kaşığı - 7 Gram, Baharatı
Miktar% Günlük İhtiyaç
Kalori23.9%1
Yağ Kaynaklı Kalori5.6
Toplam Yağ0.7 g%1
Doymuş Yağ0.2 g%1
Trans Yağ--
Kolesterol--
Sodyum2.6 mg%0
Toplam Karbonhidrat4.4 g%1
Diyet Lifi1.4 g%6
Şeker0.2 g
Protein0.5 g%1
C Vitamini1.7 mg%3
B6 Vitamini0.1 mg%6
Niasin0.3 mg%3
Manganez0.5 mg%26
Demir2.8 mg%16
Potasyum170 mg%5

*Bu değerler 2000 kalorilik bir günlük diyet için geçerlidir. Kalori ihtiyacınız yaşam tarzınıza göre daha az veya fazla olabilir.


Zerdeçalın Kullanım Şekilleri

Bitkinin çeşitli kullanım şekilleri vardır. (37)

1- Zerdeçal Kökü: Bitkinin kökü doğranmış ve kabuğu soyulmuş şekilde koku ve lezzet katması için yemeklerde kullanılabilir. Diğer kullanımlarda günde 1.5-3 gram arası önerilir.

2- Zerdeçal Tozu/Baharatı: Zerdeçalin en sık kullanılma şeklidir. Baharat olarak çorbalarda, yahnilerde ve çeşitli yemeklerde kullanılabilir. Diğer kullanımlarda ortalama günde 1,500 mg önerilir.

3- Zerdeçal Besin Desteği/Kapsülü: Sağlığa olan faydalarından yararlanmak için çok sayıda insan konsantre zerdeçal takviyesi kullanmaktadır. Eczanelerde ve diğer satıcılarda bulunabilir. Güvenilir kaynaklardan satın almanız önerilir.

4- Zerdeçal Çayı: Zerdeçal tozunu veya kökünü zerdeçal çayı yapmakta kullanabilirsiniz. Mide bağırsak sorunu ve solunum yolu iltihaplanması olan kişiler tarafından kullanılması yaygındır. Bu güçlü çayın diyetlerde yer alması her geçen gün popülerleşmektedir. Sıcak suyla yapılan çaylarında tek seferde 14 gramdan fazla zerdeçal kullanılması önerilmez.

5- Zerdeçal Tentürü: Oldukça yüksek oranda zerdeçal içerir. Ağızdan, smoothielerle veya su ile karıştırılarak kullanılır. Bitkinin alkole daldırılmasıyla elde edilir. Günde 4 seferde toplam 60-120 damla arası önerilir.

6- Zerdeçal Yağı: Bu yağ yüksek yoğunluktadır ve dikkatli kullanılmalıdır. Su, çay veya bal ile birlikte tüketmeniz önerilir ve tek seferde 5 damladan fazla tüketmeniz önerilmez. Eğer bu esans yağı bölgesel olarak kullanacaksanız, alerjiniz olmadığından emin olmalısınız. (36) 

Altın Süt Nedir? Altın Süt Nasıl Hazırlanır?

Altın süt veya diğer adıyla zerdeçal sütü genellikle boğaz ağrısı ve soğuk algınlığını gidermek için içilir. Ancak nadir lezzeti ve ilgi çekici rengiyle bu gün kafe ve restoranlarda bulunabilen bir içecektir. Yükselen popüleritesiyle beraber 2016’da bazı uluslararası gazete ve dergiler tarafından yılın içeceği seçilmiştir. Eğer denemeyi düşünüyorsanız aşağıdaki tarifle kendinize hazırlayabilirsiniz.

Altın Süt Tarifi

Malzemeler:

  • 2 bardak süt (Badem veya hindistan cevizi sütü de kullanılabilir.)
  • 1 çay kaşığı zerdeçal tozu
  • Yarım çay kaşığı tarçın tozu
  • Bir tutam karabiber ve 1/4 çay kaşığı zencefil
  • 2 yemek kaşığı bal (isteğe bağlı tatlandırıcı)

Hazırlanışı:

  • Bütün malzemeleri yüksek hızlı bir blenderda karıştırın.
  • Bir tavada 3-5 dakika iyice ısıtın ancak kaynatmayın.
  • Bekletmeden tüketin.
Kaynaklar / Referanslar

Kaynaklar ve Referanslar İçin Tıklayın

Yazıyı Puanlayın
[Toplam Oy: 6 Ortalama Puan: 4.2]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.