Zencefil

Taze ve kuru zencefil ve zencefil tozu...

Zencefil Nedir? Zencefil Neye İyi Gelir?

Zencefil Bitkisi ve Kökleri
Zencefil Bitkisi ve Kökleri

Zencefilin binlerce yıldır belki de baharat olarak kullanımından daha çok sağlık ve iyileştirme amaçlı kullanımları odak noktası olmuştur. Roma, Yunan Medeniyeti, Çin ve Arap ülkelerinde bulunan antik yazıtlar zencefilin tıbbi amaçlarla kullanımına ilişkin detaylı tarifler içerir. Özellikle Asya’da mide bulantısı ve ishalin tedavisinde kullanılması popülerdir. Diğer geleneksel kullanımları arsında eklem ağrısı, grip ve nezle, mide ağrısı, adet (menstrual) sancısı ve cilt yanıkları bulunur. (1, 2)

Bilimsel adı Zingiber officinale olan zencefil, tropikal bir bitkidir ve ana vatanı Güneydoğu Asya’dır ancak günümüzde çoğu ülkede yetişir. Zencefilgiller ailesindendir ve zerdeçal ile yakın akrabadır. Yeşil yaprakları olan zencefil bitkisi neredeyse bir metreye kadar boylanabilir, kümelenmiş halde yeşilimsi mor ve kırmızı çiçekler açar. Bitkinin kökü baharat olarak veya tıbbi amaçlarla kullanılır. Bütün bitki topraktan köklenerek hasat edilir.


Zencefil taze, kurutulmuş, baharat haline getirilmiş, tablet veya kapsüller halinde, zencefil tozu veya zencefil özütü formlarında kullanılabilir. Zencefil çayı olarak tüketilmesi de yaygındır. Kökün %2’si kadarı zencefil yağıdır ve kozmetik sektöründe kullanımı yaygındır. (2)

Zencefilin Faydaları Nelerdir?

1- Çeşitli Sebeplerden Kaynaklanan Mide Bulantılarını Tedavi Eder, Sabah Bulantısına Karşı Etkilidir: Zencefil mide bulantısına karşı yüksek derecede etkilidir. (2) Geçmişte uzun süre deniz tutmasına karşı kullanılmıştır ve ilaçlar kadar etkili olduğu düşünülmektedir. (3) Ayrıca kanser hastalarında kemoterapi ve diğer hastalarda ameliyat sonrası görülen mide bulantılarına karşı etkilidir. (4) Ancak en etkili olduğu mide bulantısı türünün hamilelik süresince görülen sabah bulantısı olduğu düşünülmektedir. 1278 hamile kadının katıldığı bilimsel araştırmalara göre 1.1-1.5 gram arası zencefil mide bulantısını önemli ölçüde azaltır. (5) Ancak kusmalar üzerinde etkisi ölçülmemiştir. Zencefil güvenli olarak kabul edilse de, hamilelikte yüksek miktarlarda kullanmadan önce doktorunuza danışınız. Bazı kişiler yüksek miktarların düşük riskini artırdığını düşünmektedir ancak bu düşünceyi destekleyen bir bilimsel araştırma yoktur. (6)

2- Kas Ağrısı ve Kas Spazmlarını Azaltır, Doğal Bir Ağrı Kesicidir: Zencefil egzersiz kaynaklı kas ağrılarına karşı etkili olur. Bir araştırmada 11 gün boyunca günde 2 gram zencefil tüketen kişilerde, antrenman kaynaklı kas ağrıları ciddi oranda azalmıştır. Zencefilin ani bir etkisi yoktur ancak düzenli kullanımda birkaç günde etkisi ortaya çıkar. Bu etkilerin sebeplerinden biri güçlü antienflamatuar özellikler göstermesidir.

3- İltihap Sökücüdür, Osteoartrite (Kireçlenme) Karşı Etkili Olabilir: Kireçlenme yaygın bir sağlık sorunudur. Vücuttaki eklemlerin bozulması ve özelliğini kaybetmesiyle ortaya çıkar, eklem ağrısı ve sertliğe sebep olur.

Kontrollü bir deneyde dizinde kireçlenme olan 247 kişi zencefil özleri kullanmış ve tedavi sonucunda ağrı kesici ihtiyaçları azalmıştır. (7) Bir diğer araştırma zencefil, damla sakızı, tarçın ve susam yağı karışımının bölgesel olarak uygulandığında kireçlenme hastalarında ağrı ve sertliği tedavi ettiğini ortaya koymuştur. (8)

Kireçlenme dışında vücudun genelinde görülen diğer iltihaplanmalara karşı da etkili olur.

4- Kan Şekerini Etkili ve Kuvvetli Biçimde Düşürebilir: Bu alandaki araştırmalar görece yenidir ancak bulgulara göre zencefil güçlü anti-diyabetik özellikler gösterir.

2015 yılında yapılan bir araştırmada, tip 2 diyabeti olan 41 katılımcı günde 2 gram zencefil tozu kullanmış ve açlık kan şekerlerinde %12 düşüş ölçülmüştür. (9) Ayrıca uzun süreli kan şekeri seviyesi göstergesi olan HbA1c göstergesi güçlü şekilde iyileşmiştir. Yaklaşık 12 haftalık periyotta %10 azalma gözlenmiştir. ApoB/ApoA-I oranlarında %28 azalma, okside lipoprotein göstergelerinde ise %23 azalma görülmüştür. Bu göstergeler kalp hastalığı için başlıca risk faktörlerini ifade etmektedir.

5- Kronik Hazımsızlığı (Dispepsi) Tedavi Eder: Sindirim güçlüğü veya diğer adıyla hazımsızlık (dispepsi) midenin üst kısmında tekrarlayan ağrı ve rahatsızlıkla karakterize olur. Midenin gecikmeli boşalmasının hazımsızlığın ana sebeplerinden biri olduğu düşünülmektedir. Zencefil bu rahatsızlığı olan kişilerde midenin boşalmasını hızlandırır.

Bir araştırmada zencefil tüketilmesi, çorba içildikten sonra midenin boşalma süresini 16 dakikadan 12 dakikaya indirmiştir. (10) 24 sağlıklı bireyin katıldığı bir diğer araştırmada yemekten önce 1.2 gram zencefil tozu tüketilmesi midenin boşalmasını %50 hızlandırmıştır. (11)

6- Zencefil Tozu Adet Sancısını (Menstrual Ağrı) Büyük Oranda Azaltır: Zencefilin geleneksel kullanımlarından biri ağrı kesici olarak kullanımıdır ve menstrual ağrılarda da etkili olur. Bir araştırmada 150 kadın, menstrual periyodun ilk 3 gününde, günde 1 gram zencefil tozu kullanmıştır. Zencefil ağrıyı, mefenamik asit ve ibuprofen ilaçları kadar etkili biçimde azaltmıştır. (12)

7- Zencefil Kolesterol Seviyelerini Düşürür: LDL (kötü) kolesterolün yüksek seviyeleri ile kalp hastalıkları ilişkilidir. Tükettiğimiz besinler LDL seviyelerini önemli ölçüde etkiler. 45 gün boyunca günde 3 gram zencefil tozu tüketen kişilerde kolesterolde büyük düşüş gözlenmiştir. (13) Bu bulgular hipotiroidi olan fareler üzerinde yapılan deneylerle doğrulanmıştır. Farelere verilen zencefil, kolesterol seviyesini atorvastatin ilacı kadar etkili biçimde düşürmüştür. (14)


8- Kanserin Önlenmesine Yardımcı Bileşenler İçerir: Kanser organizmaya zarar veren mutasyona uğramış hücrelerin kontrölsüz büyümesiyle karakterize olan çok tehlikeli bir hastalıktır. Zencefil çeşitli kanser türlerinde alternatif tedavi yöntemi olarak incelenmiştir. Antikanserojen etkileri vardır ve bu etkilerin sebebi olarak çiğ zencefilde yüksek miktarlarda 6-gingerol bulunması gösterilir. (15)

30 katılımcılı bir araştırmada, günde 2 gram zencefil özü tüketilmesi kalın bağırsaktaki proinflamatuar sinyal moleküllerini önemli ölçüde azaltmıştır. (16) Ancak yüksek kolon kanseri riski taşıyan kişiler üzerinde yapılan başka bir deney bu bulguları onaylamamaktadır. (17) Limitlide olsa zencefilin pankreas, göğüs ve yumurtalık kanseri üzerinde etkili olabileceğine ilişkin deliller vardır. Bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. (18, 19)

9- Zencefil Beyin Fonksiyonlarını İyileştirir ve Alzheimer’a Karşı Korur: Oksidatif stres ve kronik iltihaplanmalar yaşlanma sürecini hızlandırır. Bu iki etkenin Alzheimer hastalığının ve yaşlanma kaynaklı bilişsel gerilemelerin ana sebeplerinden olduğu düşünülür. Zencefilde bulunan antioksidanlar ve bioaktif bileşikler beyinde oluşan iltihaplanmaları önleyebilir. Ayrıca zencefilin beyin fonksiyonlarını doğrudan yükselttiğine ilişkin bazı kanıtlar vardır. 60 orta yaşlarındaki kadının katıldığı bir deneyde zencefil özleri tepki süresini ve işler belleği (çalışma belleği) iyileştirmiştir. (20)

Bu bulguların yanı sıra zencefilin beyindeki yaşlanma kaynaklı gerilemeleri önlediğine ilişkin hayvanlar üzerinde yapılan onlarca araştırma vardır. (21, 22)

10- İçerisindeki Aktif Bileşenler Enfeksiyonlara Karşı Savaşır: Taze zencefildeki aktif bileşen gingerol enfeksiyon riskini düşürür. Aslında zencefil özü çok farklı bakterilerin çoğalmasını önler. (23) Diş etlerinde iltihaplanmalara sebep olan gingivitis ve periodontitis gibi ağız bakterilerine karşı çok etkilidir. Taze zencefil ayrıca solunum yolu enfeksiyonlarının yaygın sebeplerinden olan respiratuvar sinsitiyal virüse (RSV) karşı etkili olabilir. (24)

11- Zencefil Alerjilere ve Astıma Karşı Etkili Olabilir: Zencefilin Th2 bağışıklık cevabını baskılayarak astım semptomlarını iyileştirdiği ve hava yollarındaki iltihaplanmaları azalttığı bilinmektedir. Uzun süreli tedaviye de faydası olan zencefil Th2 baskınlığına sebep olan genlerin aktifliğini de etkileyebilir. (25) Dokular üzerinde yapılan deneylerde de zencefilin astım krizi anında rahatlama sağladığı gözlenmiştir.

12- Zencefil Egzama Tedavisine Yardımcı Olur: Zencefilde bulunan shogaol bileşiği farelerde egzamayı azaltmıştır. Egzamaya karşı etkili olmasının altında karmaşık bir mekanizma vardır ancak iltihaplı bağışıklık yanıtlarına sebep olan bağışıklık moleküllerinin ve yollarının kontrolünü sağlayabilir. (26)

13- Zencefil Zayıflamaya Yardımcı Olur: Zencefil yüksek yağlı diyetleri olan kişilerin dahi kilo alma hızlarını yavaşlatabilir. Yağ yakımını ve egzersiz dayanıklılığını artırarak zayıflama çabalarına yardımcı olabilir.

Zencefilin Yan Etkileri / Zararları

Ağızdan uygun şekilde kullanıldığından güvenlidir ve bazı kaynaklara göre günde 10 grama kadar güvenli kabul edilir. Tedavi amaçlı kullanıldığında çoğu zaman 1-3 gram arası yeterli olur.

Bazı kişilerde hafif yan etkiler olarak mide yanması, ishal ve mide rahatsızlığı yapabilir. Bazı kadınlar zencefil kullandıklarında fazla menstrual kanama olduğunu bildirmiştir. (27) Cilde uygulandığında bazı kişilerde ciltte tahriş yapabilir.

Zencefil kullanırken aşağıdaki özel durumlar ve uyarılardan haberdar olmanız önerilir.

Hamilelikte Zencefil Kullanımı: Zencefilin hamilelik süresince ağızdan tıbbi amaçlarla kullanılmasının güvenli olduğu düşünülmektedir ancak bu konuda çelişen fikirler vardır. Cinsiyet hormonlarını etkileyebileceği veya ölü doğuma sebep olabileceği yönünde şüpheler vardır. Sabah bulantısı için zencefil kullanan bir kadının 12. haftada düşük yaptığına dair bir rapor bulunmaktadır ancak çoğu bilimsel araştırma zencefilin bebeğe zarar vermeden sabah bulantısı için kullanılabileceğini belirtmektedir. Zencefil kullanan annelerin bebeklerinde kusur oluşması ihtimali normal oranlar olan %1-%3’den daha yüksek değildir. Ayrıca erken doğum veya zayıf doğum riskinde bir artış görünmemektedir. Zencefilin kanamayı artırabileceğine yönelik şüpheler vardır bu yüzden bazı uzmanlar doğuma yakın tarihlerde kullanmanın bırakılmasını önerir. Hangi ilaç olursa olsun faydaları ve riskleri kullanmadan önce kıyaslanmalıdır. Hamileliğinizde zencefil kullanmadan önce doktorunuza danışmanız önerilir. (27)

Kanama Düzensizlikleri: Zencefil kullanmak kanama riskini artırabilir.

Diyabette Zencefil Kullanımı: Zencefil insülin seviyelerini artırıp kan şekerini düşürebilir. Bu nedenle halihazırda kullanılan diyabet ilaçları dozajının doktorunuz tarafından yeniden ayarlanması gerekebilir.

Kalp Hastalıkları: Yüksek miktarlarda zencefil kullanmak bazı kalp hastalıklarının durumunu kötüleştirebilir.


Zencefilin Besin Değerleri (28)

Zencefil içerdiği vitamin ve mineraller ile değil, bünyesinde bulunan özel fitobesinler ve fitosteroller ile öne çıkar. Bu yüzden besin değeri yüksek diğer baharat ve sebzelerle kıyaslandığında içerisinde yüksek miktarlarda vitamin ve mineral bulunmaz.

1 yemek kaşığı taze zencefil:

  • 4.8 kalori
  • 1.07 gram karbonhidrat
  • 0.12 gram diyet lifi
  • 0.11 g protein
  • 0.05 g yağ
  • 0.1 g şeker içerir.

İçerisinde çok az miktarlarda (iz miktarlarda) bulunan vitamin ve mineraller: B3 ve B6, demir, potasyum, C vitamini, magnezyum, fosfor, çinko, folat, riboflavin ve niasindir.

Kaynaklar ve Referanslar
Kaynaklar ve Referanslar İçin Tıklayınız

Yazıyı Puanlayın
[Toplam Oy: 1 Ortalama Puan: 5]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.