Kimyon

Tohum halinde kimyon...

Kimyon Nedir? Neye İyi Gelir?

Kimyon bilimsel adı Cuminum cyminum olan maydonozgiller familyası üyesi çiçekli bitkinin tohumlarından elde edilen bir baharattır. Bitkinin ana vatanı Doğu Akdeniz ve Orta Doğu’dur. Baharatı özellikle yerlisi olduğu bölgelerin mutfakları olmak üzere çok sayıda yemekte yaygın olarak kullanılır. Kimyon baharat olarak, öğütülmüş veya bütün tohum halinde kullanılabilir. Ayrıca güçlü bir yağ olan kimyon yağının da mutfakta kullanımı vardır.

Öğütülmüş Kimyon Baharatı

Hem kimyon tohumu ve tozu hem de kimyon yağı geleneksel tıpta, sindirimi artırmak ve kolaylaştırmak ve gıda kaynaklı enfeksiyonları önlemek için uzun yıllardır kullanılmaktadır. Günümüzde yapılan bilimsel araştırmalar kimyonun bilinen faydalarının yanı sıra zayıflamayı kolaylaştırdığını ve kan şekerini ve kolesterolü kontrol ettiğini ortaya çıkarmıştır. Bitkinin bilimsel araştırmalara dayalı faydaları ve detaylar için yazımızın aşağıdaki bölümünü okuyabilirsiniz.


Kimyonun Faydaları Nelerdir?

1- Sindirimi Artırır, İshali Tedavi Eder: Kimyonun en yaygın geleneksel kullanımı sindirimi kolaylaştırmak amaçlıdır. Aslında modern tıp da kimyonun sindirim hızını artırdığını ispat etmiştir. (1) Bitki sindirim enzimlerinin aktivitesini artırarak sindirimi ve emilimi artırır. Ayrıca karaciğerden safra salınımını çoğaltır. Bu sayede bağırsaklarda yağlar ve belirli besinler sindirilebilir.

Rahatsız bağırsak sendromu olan 57 hastanın katıldığı bir araştırmada; kimyon kullanan hastalarda 2 hafta sonra semptomların azaldığı görülmüştür. (2) Bitki geleneksel olarak ishal ilacı olarak kullanılmaktadır. Şiddetli ishal sorunlarında rahatlama sağlar.

2- Demir Açısından Zengindir, Kansızlığı Önler: Kimyon tohumları demir açısından doğal olarak zengindir. Bir çay kaşığı öğütülmüş kimyon yetişkinlerin günlük ihtiyacının %17.5’i olan 1.4 mg demir içerir. (3) Demir eksikliği en yaygın görülen besin yetersizliklerinden biridir ve dünya nüfusunun %20’sini etkiler. En varlıklı ülkelerde bile 1000 kişiden 10’unda demir eksikliği görülür. (4) Özellikle büyüme çağındaki çocuklar ve menstrüasyon sırasında kaybettiği kanı yerine koyması gereken kadınlar demire daha çok ihtiyaç duyar. Kimyon kadar demir içeren az sayıda besin vardır. Baharat olarak az miktarlarda kullanılsa bile iyi bir demir kaynağıdır.

3- Diyabetin Kontrolüne Yardımcı Olabilir: Kimyonun içerdiği bazı bileşiklerin diyabetin tedavisinde etkili olduğu düşünülmektedir. Bir klinik araştırmasına göre; kimyon besin destekleri aşırı kilolu bireylerde diyabete yakalanma belirtilerini azaltmıştır. (5)

Bitki ayrıca diyabetin uzun sürede görülen olumsuz etkilerini azaltabilecek bileşenler içermektedir. Diyabet vücuttaki hücrelere gelişmiş glikasyon son ürünleri (AGE) yoluyla zarar verir. (6) Bu maddeler kanda, kan şekeri uzun süre yüksek kaldığında, şekerler proteinlere bağlanarak proteinlerin normal fonksiyonlarını bozduğunda ortaya çıkar ve muhtemelen diyabetin gözlere, böbreklere, sinir ve küçük kan damarlarına zarar vermesinin nedenidirler. (6) Araştırmalarda kimyonun bu maddelerin miktarını azaltan birden fazla bileşen içerdiği bulunmuştur. (7) Bu araştırmalar konsantre kimyon besin destekleri kullanılarak yapılmış olsa da, bitkinin baharat olarak kullanılmasının diyabet sorunu olanlarda kan şekerinin kontrolüne yardımcı olabileceği düşünülmektedir. (8, 9)

4- Kolesterolü Düzenler: Kimyonun kötü kolesterolü azaltıp iyi kolesterolü yükselten etkileri vardır. Bir araştırmada 8 hafta boyunca günde iki sefer 75 mg kimyon kullanılmış ve kandaki sağlıksız trigliseridlerin azaldığı ölçülmüştür. (10) Bir diğer araştırmada 1.5 ay boyunca kimyon kullanan hastalarda kötü kolesterol (LDL) seviyelerinin %10 azaldığı gözlenmiştir. (11) Daha geniş çaplı yapılan araştırmalara göz atmak gerekirse; 88 kadının katıldığı bir araştırmada yoğurtla beraber günde iki sefer 3’er gram kimyon tüketen kadınların kanındaki iyi kolesterolün, sadece yoğurt tüketenlere göre daha yüksek olduğu ölçülmüştür. (12)

Kimyonun sadece besinlerle beraber baharat olarak kullanılmasının, besin desteği kapsülü olarak kullanıldığı deneylerdekine benzer etkileri olup olmayacağı bilinmemektedir ancak düşünülen az miktarlarda bile kullanılmasının olumlu etkileri olacağıdır. Bütün bu pozitif ve ölçülen araştırmalara rağmen bir araştırmada, kimyon besin takviyesi alan kişilerin kolesterolünde hiçbir değişiklik gözlenmemiştir. (13)

5- Zayıflamayı ve Yağ Yakımını Hızlandırır: Birden fazla klinik araştırmasında konsantre kimyon tabletleri zayıflamayı hızlandırmıştır. 88 aşırı kilolu kadının katıldığı bir araştırmada içerisinde 3 gram kimyon içeren yoğurt tüketen kadınlar, sade yoğurt yiyenlere göre daha çok zayıflamıştır. (12) Bir diğer araştırmada günde 75 mg kimyon besin desteği alan kişiler, plasebo kullananlara göre 1.4 kg daha fazla zayıflamıştır. (10)

6- Gıda Kaynaklı Hastalıkları Önleyebilir: Kimyon baharatının görevlerinden biri yemeklere lezzet katmanın yanı sıra yemek güvenliği olabilir. Birçok baharat gıda kaynaklı hastalıkları azaltabilecek antimikrobiyal özellikler gösterir. (14) Kimyonda bulunan bazı bileşenler gıdalarda yuvalanan bakterilerin ve bazı tür mantarların çoğalmasını önler. (15, 16) Bitki sindirildiğinde megalomisin denen ve antibiyotik özellikleri olan madde ortaya çıkar. (17) Ayrıca bazı bakterilerin ilaçlara olan direncini azalttığı da bilinmektedir.

7- Uyuşturucu Bağımlılığını Azaltabilir: Narkotik bağımlılığı bütün dünyada giderek artmaktadır. Opioid maddeler beynin normal ihtiyaç ve ödül hislerini kontrol ederek bağımlılık yaratır. Bu devam eden ve artan kullanımlara sebep olur. Farelere verilen kimyon bağımlılık davranışını ve yoksunluk belirtilerini azaltmıştır. (18) Ancak konu hakkında detaylı araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Sonraki aşama kimyonun bu etkisine sebep olan maddeyi bulup insanlarda test etmek olarak planlanmıştır. (19) 

8- İltihap Sökücü Özellikleri Vardır: Testler kimyon özlerinin iltihaplanmayı önlediğini göstermektedir. Baharatın içerisinde antienflamatuar özellikleri olan birden fazla madde bulunur ancak en önemli etken maddenin hangisi olduğu hala araştırılmaktadır. (17, 20)

9- Astım ve Bronşiti Tedavi Eder: Kimyonda bulunan kafein ve yüksek oranda aromatik esans yağlar (dezenfektanlar) astım ve bronşit gibi solunum yolu sorunları olanlar için ideal bir antikonjestif  kombinasyon oluşturur. Bitki balgam söktürücü rolü üstlenerek solunum yollarını açar ve burun ve ağız yoluyla mukus ve balgamın atılmasını sağlar. (21) Mukus ve balgamın uzaklaştırılmasıyla diğer maddelerin birikimini önler ve ilk durum ki gibi bir iyileşmeye sebep olabilir.

10- Cilt Bakımı: Cildi mantar ve mikrobiyal enfeksiyonlara karşı korur. Kırışıklık, yaş lekesi ve cilt sarkması gibi erken yaşlanma işaretlerini azaltabilir. Bu etkilerin sebebi içerdiği esans yağlar ve antioksidan görevi üstlenen E vitaminidir.

11- Uykusuzluk Hastalığını (Insomnia) Tedavi Eder: Kimyon aynı anda hem uyarıcı hem de rahatlatıcıdır. Kimyon esans yağındaki bazı bileşenler doğal hipnotiktir ve sakinleştirici etkileri vardır. Ayrıca uykusuzluğa sebep olan stres ve anksiyetenin rahatlatılmasına fayda sağlar.

12- Kemik Sağlığı: İçerdiği kalsiyum kemik yoğunluğunun korunmasına fayda sağlar ve kemik erimesi başlangıcını önleyebilir.

13- Çıbanı Tedavi Eder: Kimyonun düzenli kullanımı çıban, isilik, sivilce ve diğer toksik madde birikimi belirtilerini önler. İçerdiği küminaldehit, timol ve fosfor vücuttan toksinlerin atılmasını sağlayan iyi detoks ajanlarıdır. Toksinlerin vücuttan atılmasının sağlıklı yolu sivilce ve çıbanlarla değil boşaltım sistemi aracılığıyladır.

14- Kanseri Önler: Antioksidan, kemopreventif ve antikanserojen özellikleri sebebiyle özellikle kolon ve göğüs kanseri olmak üzere çeşitli kanser türleri üzerinde etkilidir. (22) Besin ve Kanser dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre; farklı dozlarda kimyon tohumu eklenen diyetleri olan kişilerde benzo(a)pyrene [B(a)P] uyarımlı ön mide tümörü oluşumunda ve 3-methylcholanthrene (MCA) uyarımlı serviks tümörü oluşumunda önemli azalmalar gözlenmiştir. (23)

15- Hemoroidi Tedavi Eder: Kimyon basurun bütün belirti ve sebeplerinin iyileştirilmesine yardımcı olur. Diyetinize eklemek ayrıca sindirim ve boşaltım sistemlerinizdeki enfeksiyonların tedavi edilmesine ve sindirimin hızlanmasına yardımcı olur. Bu etkilerin sebebi diyet lifi içermesi, gaz çıkarıcı, uyarıcı, antifungal ve antimikrobiyal özellikler gösteren toz halinde doğal bir yumuşatıcı olmasıdır.

16- Anne Sütünü Artırır: Bitki emziren anneler için çok iyi olan demir açısından zengindir. Kullananların tecrübelerine göre timol içermesi sebebiyle süt salgısını artırır. İçerisinde dikkate değer oranda kalsiyum bulunur. Kalsiyum sütün bileşimindeki önemli bir mineraldir. Bal ile birlikte kullanıldığında daha etkili olduğu söylenmektedir.

Kimyonun Yan Etkileri / Zararları

Aşırı kimyon tüketimi aşağıdaki şiddetli yan etkilere sebep olabilir.

Hipoglisemi: Kan şekerini düşürdüğü için diyabet hastaları dikkatli kullanmalıdır. Kan şekeri aşırı düşebilir. Ayrıca kan şekeri seviyelerinin önemli olduğu ameliyatı olanlar bilinçli tüketmelidir.

Kan Pıhtılaşması: Kimyon pıhtılaşma sürecini yavaşlatabilir, bu yüzden kanama düzensizliği olan kişiler kullanmaktan kaçınmalıdır.

Mide Yanması ve Karaciğer Hasarı: Aşırı kimyon tüketimi yüksek oranda uçucu yağ içermesi sebebiyle mide ekşimesi, böbrek ve karaciğer hasarı yapabilir.

Kısırlık ve Düşük: Kimyon erkeklerde testosteron seviyelerini baskılar ve doğurganlığı azaltabilir. Ayrıca kadınların, düşüğü tetikleyebilmesi sebebiyle hamilelik esnasında kaçınmaları gerekir.

Diğer Hafif Yan Etkiler: Mide bulantısı, karın ağrısı, baş dönmesi ve geğirmeye sebep olabilir.


Kimyon Besin Değerleri

Kimyon1 Yemek Kaşığı - 6 Gram
Miktar% Günlük İhtiyaç
Kalori22.5%1
Yağ Kaynaklı Kalori11.2
Toplam Yağ1.3 g%2
Doymuş Yağ0.1 g%0
Trans Yağ--
Kolesterol0.0 mg%0
Sodyum10.1 mg%0
Toplam Karbonhidrat2.7 g%1
Diyet Lifi0.6 g%3
Şeker0.1 g
Protein1.1 g%2
Tiamin~ 0 mg%3
A Vitamini76.2 IU%2
E Vitamini0.2 mg%1
Demir4.0 mg%22
Kalsiyum55.9 mg%6
Manganez0.2 mg%10
Fosfor29.9 mg%3
Magnezyum22.0 mg%5
Potasyum107 mg%3
Çinko0.3 mg%2
Bakır0.1 mg%3

*Bu değerler 2000 kalorilik bir günlük diyet için geçerlidir. Kalori ihtiyacınız yaşam tarzınıza göre daha az veya fazla olabilir.

Kimyonun Kullanımları

Ayırt edici lezzeti, kokusu ve faydaları sebebiyle bütün kimyon tohumu, öğütülmüş kimyon ve kimyon yağının farklı kullanımları bulunmaktadır.

  • Mutfak Kullanımı: Kimyon geleneksel olarak çeşitli ülke mutfaklarında bütün tohum halinde veya öğütülmüş halde baharat olarak kullanılır. Çeşitli yemeklerin hazırlanmasında önemli bir baharattır.
  • Kişisel Bakım Ürünleri: Tohumlardan elde edilen kimyon esans yağı kozmetik sektöründe krem, parfüm ve losyonların içeriğinde kullanılır.
  • Tatlandırıcı: Alkollü içkilerde ve tatlılarda tatlandırıcı olarak kullanılır.
  • Tıbbi Kullanımları: Kimyon tohumlarından ishal, kolik, iltihap sökücü, gaz çıkarıcı ve sindirim yolu hastalıkları ilaçları yapılır.
  • Afrodizyak Olarak Kimyon: Öğütülmüş kimyon, bal ve kırmızı biber ile karıştırılarak kullanıldığında afrodizyak etkiye sahip olur. Bu karışım Araplar arasında hayli popülerdir.
  • Diğer Tıbbi Kullanımları: Alternatif tıpta kimyonun faydaları başlığında verilen faydalarına ilişkin diğer kullanımları da mevcuttur.

Kaynaklar ve Referanslar


Yazıyı Puanlayın
[Toplam Oy: 1 Ortalama Puan: 5]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.