Karpuz

Birkaç adet taze karpuz...

Karpuz Nedir? Neye İyi Gelir?

Karpuzun kökeni Afrika’dır ve kayıtlara geçmiş ilk hasadı 5000 yıl önce Mısır’da gerçekleşmiştir. Oradan Asya ve Avrupa’ya yayılmış, Amerika’nın keşfiyle de çekirdekleri yeni kıtaya taşınmıştır. Bilimsel adı Citrullus lanatus olan meyve dünyada, domates ve muzdan sonra en çok tüketilen meyvedir ve en büyük üç üreticisi; Çin, Amerika ve Türkiye’dir.

Karpuz, kabakgiller ailesinden olup, ağırlığı 1 kilodan, 32 kiloya kadar çıkar. Türkiye’de üretilen en büyük karpuz, 58 kiloyla Manavgat’ta üretilmiştir. (1) Dünyanın en büyük karpuzu ise Amerika’da üretilmiş ve 159 kilodur. (2) Karpuz oda sıcaklığında rahatlıkla depolanabilir ancak kesildikten sonra buzdolabında saklanmalıdır. Kesilen karpuzun antioksidanları, flavonoidler ve likopen bileşenleri 7 güne kadar kaybolmadan korunur.


Karpuzun Sağlığa Faydaları Nelerdir?

Karpuz günlük C vitamini ihtiyacının %21’ini ve A vitamini ihtiyacının %17’sini karşılayabilir. İçerdiği B6 vitaminiyle kırmızı kan hücrelerinin oluşmasına ve sinir fonksiyonlarına yardım eder. Vücut B6 vitamini proteini ayrıştırmak için kullanır; yani ne kadar çok protein tüketirseniz vücudunuz o kadar çok B6 vitaminine ihtiyaç duyar. İçerdiği diğer vitamin ve mineraller için aşağıdaki besin değerleri tablosuna göz gezdirebilirsiniz.

Karpuzun içerdiği doğal kimyasallardan biri de sitrülindir. Sitrülin böbreklerde arginine dönüşür ve bu aminoasit kalp sağlığı ve bağışıklık sistemi için önemlidir. Bu dönüşüm çoğaldıkça hücrelerde daha az yağ birikir ve obezite ve tip 2 diyabet sorunları önlenir.  Arginine ayrıca amonyak ve diğer zehirli maddeleri vücuttan uzaklaştırır.

1- Böbrek Sorunlarını Tedavi Eder: Karpuz ciddi oranda potasyum içerir, potasyum böbrekteki zehirli bileşenlerin atılmasında çok faydalıdır. (3) Ayrıca kandaki ürik asit yoğunluğunu azaltarak böbrek taşı ve böbrek hasarı oluşması riskini düşürür. Su miktarı yüksek olduğu için idrar miktarını artırarak temizleme etkisi yapar. İçerdiği antioksidanlarla böbreklerin uzun yıllar sağlıklı kalmasına fayda sağlar ve kırışıklık ve yaş lekeleri gibi erken yaşlanma belirtilerini azaltır.

2- Kalp Krizini Önler: Karpuz vücut ısısını ve kan basıncını düşürmede etkilidir. Birçok insan yaz aylarında kendilerini kalp krizinden korumak için bu meyveyi her gün tüketir. Yüksek su oranıyla terlemeyi ve terleme aracılığıyla zararlı bileşiklerin atılımını hızlandırır ve yaz mevsiminde vücut ısısının korunmasına yardım eder.

3- Tansiyonu Düzenler: İçerisinde bulunan potasyum ve magnezyum miktarı tansiyonu düşürmede çok faydalıdır. Potasyum bir damar genişletici olarak kan damarlarında ve arterlerdeki gerilimi düşürür, kan akışını artırır ve kardiyovasküler sistem üzerindeki baskıyı azaltır. Karpuzda bulunan karotenoidler (4) damar duvarlarının sertleşmesini önleyerek tansiyonun düşmesine yardımcı olur ve kan pıhtıları, felç, kalp krizi ve ateroskleroz riskini düşürür.

4- Kalp Sağlığını Artırır: Karpuzda bol miktarda bulunan likopen kardiyak fonksiyonları güçlendirir. (6) Önemli anti-aging ve antioksidan özellikleriyle bilinen beta-karoten kalbi genç tutar ve yaşla alakalı kalp sorunlarına iyi gelir. İçerdiği lifli kaba besinle beraber C vitamini, karotenoidler ve potasyum kolesterolü düşürmeye yardımcı olur, nabzı güvenli aralıkta tutar. Karpuzda bulunan likopen miktarı, domates, siyah üzüm ve guavadakinden daha fazladır.

5- Yaşa Bağlı Maküler Dejenerasyonu Önler: Eğer yüksek miktarlarda karpuz tüketiyorsanız göz sağlığınız ve yaşlanma kaynaklı kayıplardan endişelenmenize gerek kalmaz. İçerdiği beta-karoten, C vitamini, lutein ve zeaksantinle gözleriniz iyi korunacaktır. (7) Bu maddeler gözleri yaşlanma kaynaklı körlükten, görme kaybından ve kuruluk, optik sinir hasarı ve glokomdan (göz tansiyonu) koruyacaktır.

6- İktidarsızlığı Tedavi Eder: Arginine aminoasidi erektil disfonksiyon (sertleşme sorunu) sorununu tedavi etmede faydalıdır (8) ve bu madde aynı zamanda libidoyu artırabilir ve cinsel soğukluğu azaltabilir.

7- Kanseri Önler: Karpuz son yıllarda içerdiği yüksek likopen oranlarıyla çokça dikkat çekti. Likopen kanserin önlenmesiyle ilişkilendirilen faydalı bir fitobesindir. Likopen özellikle prostat, kolon ve bazı sindirim sistemi kanser türlerine karşı etkilidir. (12) Bilinenlere göre likopen insülin benzeri büyüme faktörünü (IGF) azaltarak kanser riskini düşürmektedir. Yüksek IGF oranları kanserle ilişkilidir. (13) Ayrıca cucurbitacin E içeriğiyle tümör gelişimini önleme kabiliyeti gösterir. (14)

8- İltihaplanmayı ve Oksidatif Stresi Azaltır: Karpuz zengin likopen ve C vitamini içeriğiyle iltihaplanmayı ve oksidatif hasarı azaltabilir. (12) 2015 yılında yapılan bir araştırmada laboratuar fareleri sağlıksız bir diyete destek olarak karpuz tozuyla beslenmiştir. Kontrol grubuyla yapılan karşılaştırma sonucu, bu farelerde düşük seviyede C-reaktif proteini (iltihaplanma göstergesi) ve daha az oksidatif stres görülmüştür. (15) Bütün bu faydaların yanı sıra likopen bir antioksidan olarak beyin sağlığına da fayda sağlayabilir.

9- Kas Ağrılarını Azaltır, Sinirleri Rahatlatır: İçerdiği sitrülin aminoasidi kas ağrılarını azaltabilir. Özellikle karpuz suyu bu fayda için oldukça etkilidir. Atletlere verilen karpuz suyunun kas ağrılarını azalttığı ve nabzı daha hızlı normalleştirdiği gözlenmiştir.(16) Diğer araştırmalar sitrülin maddesinin dayanıklılığı ve performansı artırıp artırmadığını incelemiş ancak olumlu bulgulara ulaşılamamıştır, bu alanda araştırmalar devam etmektedir. (17)

10- Cilt ve Saçlar İçin Faydalıdır: İçerisindeki A ve C vitaminleri cilt ve saçlar için önemlidir. Yeterli A vitamini olmadığı zaman cilt kuru ve yıpranmış görünür. Ayrıca likopen ve betakaroten cildi güneş yanıklarından koruyabilir. (18)

11- Diğer Faydaları: Karpuz çekirdekleri faydalı yağ ve proteinler açısından zengindir. (9) Karpuz iç organların, gözlerin ve salgılama sistemlerinin düzgün çalışması için gerekli çok sayıda fitobesin içerir. Karpuz ayrıca cucurbitacin E içerir ve bu fitobesin ağrı, ateş ve iltihaplanma yapan enzim siklooksijenazın aktivitesini bloklar.

Karpuzun en besleyici yeri bazı kişilerce inanıldığı gibi ortasındaki en kırmızı bölge değildir. Besinler geneline orantılı olarak dağılmıştır ve aslında yenmeyen beyaz kabuğu bazı fitokimyasallar açısından çok zengindir. Karpuz fruktoz içerdiği için kontrollü tüketmek daha iyidir. Aşırı miktarlardaki fruktoz sağlığınıza zarar verebilir.

Karpuzun Yan Etkileri / Zararları

  • Sindirim Rahatsızlıkları: Karpuz likopen açısından zengindir ve bu madde yüksek miktarlarda karpuz yendiği zaman mide bulantısı, ishal, gaz, şişkinlik ve sindirim sorunlarına sebep olabilir. Bu rahatsızlıklar yaşlı insanlarda daha şiddetli yaşanabilir.
  • Şeker Hastaları: Şeker hastaları karpuzu bilinçli tüketmeli ve diğer besinlerle dengelemelidir. Kanda ani şeker yükselişlerine sebep olabilir.
  • Tansiyon ve Kardiovasküler Düzensizlikler: Karpuz potasyum açısından zengindir. Yüksek miktarlarda karpuz tüketmek kardiovasküler rahatsızlıklara ve düşük tansiyona sebep olabilir.
  • Alerjik Reaksiyon: Bazı insanlarda alerjik reaksiyonlara sebep olabilir.
  • Hamilelik: Hamilelikte karpuz tüketimi aşırıya kaçmamalıdır. Kan şekerini yükselterek gestasyonel diyabete sebep olabilir. En iyisi hamilelik esnasında az karpuz tüketmektir.

Karpuzun Besin Değerleri / 1 Kase – 154 Gram

Karpuz1 Kase - 154 Gram
Miktar% Günlük İhtiyaç
Kalori46.2%2
Yağ Kaynaklı Kalori1.9
Toplam Yağ0.2 g%0
Doymuş Yağ0.0 g%0
Trans Yağ~~
Kolesterol0.0 mg%0
Sodyum1.5 mg%0
Toplam Karbonhidrat11.6 g%4
Diyet Lifi0.6 g%2
Şeker9.5 g
Protein0.9 g%2
C Vitamini12.5 mg%21
A Vitamini876 IU%18
Potasyum173 mg%5
Magnezyum15.4 mg%4
Bakır0.1 mg%3
Manganez0.1 mg%3

*Bu değerler 2000 kalorilik bir günlük diyet için geçerlidir. Kalori ihtiyacınız yaşam tarzınıza göre daha az veya fazla olabilir.

Karpuz Kilo Aldırır mı? Karpuz Kilo Verdirir mi?

Çoğu insan lezzetinden dolayı karpuzun kilo aldırdığını düşünür. Ancak kalori açısından karpuz oldukça düşük kalorilidir ve içerisinde yağ ve kolesterol bulunmaz. Yağ ve kolesterol içermediği için tek kilo aldırma yönü kalorisidir ve kalorisi sebebiyle kilo almak için oldukça fazla miktarda karpuz yemeniz gerekir. Çoğu uzman günlük karpuz tüketiminizi, yaklaşık 150 kaloriye denk düşen 3 kase ile sınırlandırmanızı önerir.

Karpuz hakkında olumsuz düşünülen diğer faktör ise glisemik endeksi, yani yüksek miktarda fruktoz içermesidir. Karpuzun glisemik endeksi 72’dir, yani yüksek olarak değerlendirilebilir. Ancak bu endeks diğer düşük şekerli gıdalarla dengelenebilir. İçerdiği fruktoz ise tatlandırılmış içecekler, şekerler, atıştırmalık ve tatlılarda bulunan fruktozdan daha iyidir. Bu meyveyi yerken sadece, vücutlarına aldıkları şeker miktarını ölçen tüketiciler dikkatli olmalıdır. Ancak kontrollü oldukça bu meyvenin kilo aldırma riski düşüktür.

Peki Karpuz Kilo Verdirir mi?

Diğer tarafta karpuzun kilo verdirdiğini savunan çok sayıda kişi vardır. Bu, sorumlu bir biçimde tüketildiği zaman doğrudur. Yüksek lif içermesi, kalorisinin düşük olması, %98’inin su olması ve antioksidanlar içermesi sayesinde zayıflamanıza yardımcı olabilir.

Köpekler Karpuz Yiyebilir mi?

Karpuz yiyen köpek...

Köpekler için karpuz tüketmek çok fazla çekirdek sindirmedikleri müddetçe tamamen güvenlidir. Çok sayıda karpuz çekirdeği yemeleri sindirim sistemlerinde tıkanıklara sebep olabilir. Çekirdekleri dışında karpuz köpekler için harika bir su, besin ve vitamin kaynağıdır. Köpeğinizin su dengesine, bağışıklık sisteminin güçlenmesine ve yavru köpeklerin büyüme ve gelişimine fayda sağlar. Köpekler dışında tavşanlar için de karpuz tüketmek tamamen güvenlidir.

Karpuz Hakkında Yapılan Bilimsel Araştırmalar

Bilim adamları karpuzun kan damarlarına iyi gelen ve hatta libidoyu artıran faydalı etkileri olduğunu söylüyor. Kan damarlarını rahatlatan ve iktidarsızlığa iyi gelen fitobesinler arasında; likopen, betakaroten ve arginine dönüşen sitrülin bulunuyor. Sitrülin bileşeni sindirildiğinde kalbi ve dolaşım sistemini önemli ölçüde kuvvetlendirir. Meyvenin anjin, yüksek tansiyon ve diğer kardiyovasküler rahatsızlıklara iyi geldiği açıklanmıştır. (10)

Yaşları 51-57 arasında değişen dört erkek ve beş menopoz sonrası kadın -hipertansiyon dışında sorunu bulunmayan- meyvenin hipertansiyona karşı etkilerini görmek amacıyla düzenli olarak karpuz özü almıştır. Bilim adamları 9 katılımcıda da atar damar fonksiyonlarının arttığını ve aort kan basıncının düştüğünü görmüştür ve karpuz tüketmenin vasküler faydalarının yanı sıra serum glukoz seviyelerinin düşmesine fayda sağladığını ve kalp krizi ve felç için önemli bir risk faktörü olan prehipertansiyonun hipertansiyona dönüşmesini önlediğini açıklamışlardır. Araştırmadan elde edilen teşvik edici kanıtlar sonucunda araştırmaya daha büyük sayıda katılımcıyla devam edilmesine karar verilmiştir. (11)


Kaynaklar / Referanslar

Kaynaklar ve Referanslar İçin Tıklayın
  • (1) https://www.haberler.com/58-kiloluk-karpuz-uretti-6273027-haberi/
  • (2) http://www.gidagundemi.com/yasamdan/yasam/rekorlar-kitabina-gore-dunyanin-en-agir-karpuzu-kac-kilo-f457-sayfa10.html
  • (3) http://sciencepub.net/academia/aa0503/005_16957aa0503_36_41.pdf
  • (4) http://informahealthcare.com/doi/abs/10.3109/09637480801987195
  • (5) http://jn.nutrition.org/content/137/12/2680.short
  • (6) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0899900707000123
  • (7) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016378270300064X
  • (8) http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1464-410X.2002.02911.x/full
  • (9) http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jsfa.2740370414/abstract
  • (10) http://www.sciencedaily.com/releases/2008/06/080630165707.htm, Watermelon May Have Viagra-Effect, Dec. 2012
  • (11) http://www.sciencedaily.com/releases/2010/10/101013173847.htm, Watermelon Lowers Blood Pressure, Study Finds, Dec. 2012
  • (12) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4464475/
  • (13) https://academic.oup.com/jnci/article/92/18/1472/2909573
  • (14) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25915611
  • (15) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25631716
  • (16) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23862566
  • (17) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25517106
  • (18) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21953695

Yazıyı Puanlayın
[Toplam Oy: 1 Ortalama Puan: 5]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.